ในการฝึกอบรมผู้บริหารระบบสิ่งแวดล้อมที่เราจัดขึ้นเป็นประจำ คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ "แง่มุมสิ่งแวดล้อม" และ "ผลกระทบสิ่งแวดล้อม" ต่างกันอย่างไร และเหตุใดการแยกความแตกต่างระหว่างสองคำนี้จึงสำคัญต่อความสำเร็จของระบบ ISO 14001 ทั้งระบบ
นิยามที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง
แง่มุมสิ่งแวดล้อม (Environmental Aspect) หมายถึงองค์ประกอบของกิจกรรม ผลิตภัณฑ์ หรือบริการขององค์กรที่มีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อม เช่น การใช้น้ำในกระบวนการผลิต การปล่อยน้ำเสีย หรือการใช้พลังงานไฟฟ้า ส่วนผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact) คือการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ต่อสิ่งแวดล้อมที่เป็นผลมาจากแง่มุมนั้น ไม่ว่าจะเป็นด้านลบหรือด้านบวก เช่น การใช้น้ำนำไปสู่การลดลงของทรัพยากรน้ำในพื้นที่
ขั้นตอนการระบุอย่างเป็นระบบ
ขั้นตอนที่ถูกต้องเริ่มจากการทำแผนผังกระบวนการ (Process Mapping) ของทุกกิจกรรมในองค์กร ทั้งในสภาวะปกติ ผิดปกติ และฉุกเฉิน จากนั้นระบุแง่มุมสิ่งแวดล้อมของแต่ละกิจกรรมอย่างละเอียด ก่อนจะประเมินนัยสำคัญของแต่ละแง่มุมด้วยเกณฑ์ที่องค์กรกำหนดไว้อย่างชัดเจน เช่น ความรุนแรงของผลกระทบ ความถี่ในการเกิด และข้อกำหนดทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในทางปฏิบัติ
ความผิดพลาดที่พบเห็นบ่อยที่สุดคือการระบุแง่มุมสิ่งแวดล้อมเฉพาะในสภาวะการดำเนินงานปกติ โดยละเลยสภาวะเริ่มต้นเดินเครื่อง หยุดเครื่อง หรือสถานการณ์ฉุกเฉิน ซึ่งมักเป็นช่วงที่มีความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมสูงที่สุด นอกจากนี้ยังพบว่าหลายองค์กรจัดทำทะเบียนแง่มุมเพียงครั้งเดียวตอนขอการรับรอง แล้วไม่มีการทบทวนเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงกระบวนการหรือมีผลิตภัณฑ์ใหม่เกิดขึ้น