ISO 50001:2018 คือมาตรฐานสากลที่กำหนดกรอบการบริหารจัดการพลังงาน (Energy Management System) โดยมีเป้าหมายเพื่อช่วยให้องค์กรปรับปรุงสมรรถนะด้านพลังงานอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทั้งประสิทธิภาพการใช้พลังงาน การใช้พลังงาน และการบริโภคพลังงาน มาตรฐานฉบับนี้ใช้แนวทาง PDCA เช่นเดียวกับมาตรฐานระบบบริหารอื่น ๆ และสามารถบูรณาการเข้ากับระบบบริหารที่องค์กรมีอยู่เดิมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
เหตุผลเชิงธุรกิจในการนำมาใช้
สำหรับองค์กรไทยที่มีต้นทุนพลังงานเป็นสัดส่วนสูงของต้นทุนดำเนินงาน เช่น อุตสาหกรรมการผลิตและโรงแรม การควบคุมการใช้พลังงานอย่างเป็นระบบไม่เพียงช่วยลดต้นทุนโดยตรง แต่ยังเป็นข้อได้เปรียบทางการแข่งขันในตลาดที่ลูกค้าและคู่ค้าให้ความสำคัญกับความยั่งยืนมากขึ้นเรื่อย ๆ นอกจากนี้ยังสอดคล้องกับทิศทางนโยบายภาครัฐด้านการอนุรักษ์พลังงานและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศไทย
องค์ประกอบสำคัญของระบบ
หัวใจของ ISO 50001 คือกระบวนการทบทวนพลังงาน (Energy Review) ซึ่งเป็นการวิเคราะห์รูปแบบการใช้พลังงานในอดีตและปัจจุบัน เพื่อระบุพื้นที่การใช้พลังงานที่มีนัยสำคัญ (Significant Energy Uses) และโอกาสในการปรับปรุง จากนั้นจึงกำหนดตัวชี้วัดสมรรถนะพลังงานพื้นฐาน (Energy Baseline) และตัวชี้วัดสมรรถนะพลังงาน (Energy Performance Indicators) เพื่อใช้ติดตามความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม
ก้าวแรกสำหรับองค์กรที่สนใจ
องค์กรที่สนใจเริ่มต้นควรจัดตั้งทีมบริหารพลังงานที่มีตัวแทนจากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ทั้งฝ่ายวิศวกรรม ฝ่ายปฏิบัติการ และฝ่ายจัดซื้อ ก่อนดำเนินการทบทวนพลังงานเบื้องต้นเพื่อประเมินศักยภาพในการปรับปรุง ซึ่งมักพบว่าองค์กรจำนวนมากสามารถลดการใช้พลังงานได้อย่างมีนัยสำคัญเพียงจากมาตรการบริหารจัดการที่ไม่ต้องลงทุนสูง ก่อนจะพิจารณาการลงทุนด้านเทคโนโลยีประหยัดพลังงานในระยะถัดไป